Türk dünyasında yıllardır gündemde olan alfabe birliği için Özbekistan’dan kritik adım geldi. Özbekistan Senatosu, ülkenin Latin alfabesini ortak Türk alfabesiyle uyumlu hale getirecek düzenlemeyi kabul etti. Böylece 1990’lı yıllarda başlayan süreçte önemli bir eşik daha aşıldı. Türk dünyasında alfabe birliği fikri yeni değil. İlk ciddi girişimler 1990’lı yıllarda başladı. Türkiye’nin Latin alfabesini temel alan ortak bir yazı sistemi oluşturulması için yıllar içinde çeşitli çalışmalar yürütüldü. 2023 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi’nde yaptığı, “Dil birliğinin ilk adımı alfabe birliğidir” açıklaması sonrasında çalışmalar hız kazandı. O dönemde Türk dünyasının ortak bir Latin alfabesi etrafında buluşması için oluşturulan komisyon çalışmalarını sürdürüyordu.

34 HARFLİ ORTAK ALFABE

Süreç 2024’te önemli bir aşamaya geldi. Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonu, farklı Türk lehçelerindeki sesleri karşılayabilecek 34 harften oluşan Ortak Türk Alfabesi üzerinde uzlaştı. Buradaki amaç bütün Türk devletlerinin aynı 34 harfi kullanması değil; her ülkenin kendi dilindeki sesleri karşılayan harfleri ortak sistem içerisinden seçerek alfabelerini birbirine yaklaştırmasıydı. Türkiye’nin kullandığı Latin alfabesi de bu çalışmaların temel referanslarından biri oldu.

ÖZBEKİSTAN’DAN TARİHİ ADIM

Şimdi bu sürece Özbekistan’dan somut bir adım geldi. Özbekistan Senatosu, mevcut Latin alfabesinin değiştirilmesini öngören kanunu kabul etti. Düzenlemeyle halen “o‘”, “g‘”, “sh” ve “ch” şeklinde kullanılan gösterimlerin “ö”, “ğ”, “ş” ve “ç” harfleriyle yazılması öngörülüyor. Yeni alfabe 28 harf ve bir kesme işaretinden oluşacak. Böylece Özbek alfabesi, Türkiye başta olmak üzere Latin alfabesini kullanan Türk dünyasındaki alfabelere daha fazla yaklaşacak.

ONAYA SUNULACAK

Senatodan geçen düzenleme şimdi Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in onayına sunulacak. İmzanın ardından yeni alfabe yürürlüğe girecek. Ancak değişim bir anda gerçekleşmeyecek. Mevcut alfabenin kullanıldığı resmi belgeler, para birimleri, tabelalar ve bazı kurumsal unsurlar için geçiş süreci uygulanacak. Eğitim alanında da değişimin kademeli yapılması planlanıyor; ilk sınıflardan başlayarak ders kitaplarının 2027-2031 arasında yenilenmesi öngörülüyor.

GÖZLER TÜRK DÜNYASINDA

Özbekistan’ın ardından gözler diğer Türk devletlerinin alfabe çalışmalarına çevrildi. Kazakistan Latin alfabesine geçiş çalışmalarını sürdürüyor. Kırgızistan da ortak alfabe temelinde kendi dilinin ses özelliklerine uygun bir alfabe oluşturulması konusunda çalışmalar yürütüyor. Astana’da yapılan Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonu toplantısında ise Kazak ve Kırgız Türkçeleri için ortak alfabe temelindeki öneriler ilk kez kamuoyuna açıklanırken, 34 harfli ortak alfabenin uygulanmasına yönelik kılavuz da onaylandı.