Sırbistan’da 25 Ekim Pazar günü düzenlenen erken parlamento seçimleri, ülkenin siyasi tarihinde önemli bir dönüm noktası oldu.

2014 yılından bu yana ülke siyasetinde belirleyici rol oynayan Aleksandar Vucic, seçim yenilgisini kabul ettiğini açıkladı.

Vucic, televizyondan yaptığı konuşmada seçimleri kaybettiklerini belirterek Öğrenci Listesi’nin zaferini kabul etti.

İlk sonuçlara göre öğrenci hareketinin desteklediği liste, 250 sandalyeli parlamentoda 135 ila 140 milletvekilliği kazanmaya hazırlanıyor. Vucic’in liderliğindeki iktidar blokunun ise yaklaşık 105 sandalyede kalması bekleniyor.

Sonuçların açıklanmasının ardından başkent Belgrad’da on binlerce kişi sokaklara çıkarak seçim zaferini kutladı.

Seçim öncesinde Sırbistan’daki iktidarın merkezinde, Aleksandar Vucic’in uzun yıllardır siyasi liderliğini üstlendiği Sırp İlerleme Partisi (SNS) bulunuyordu.

Milliyetçi ve popülist çizgideki parti, ülke siyasetinde 2012 yılından bu yana önemli bir ağırlığa sahipti.

Vucic, 2014-2017 yılları arasında başbakanlık, 2017’den itibaren ise cumhurbaşkanlığı görevini yürüttü.

Sırbistan’ın ekonomik büyümesini ve altyapı yatırımlarını öne çıkaran Vucic yönetimi, yeni otoyollar, demir yolları, hastaneler ve okulların inşasını siyasi başarıları arasında gösterdi.

Buna karşılık muhalefet ve insan hakları örgütleri, hükümeti yolsuzluk, medya üzerindeki baskılar, kamu kurumlarının siyasallaştırılması ve protestoculara yönelik sert müdahaleler nedeniyle eleştirdi. Vucic yönetimi ise bu suçlamaları reddetti.

Vucic, 27 Eylül 2026’da cumhurbaşkanlığı görevinden ayrılarak erken seçimlerde başbakanlık için aday oldu.

SEÇİMLERDE HANGİ BLOKLAR YARIŞTI?

Seçimlerde toplam 18 aday listesi yarıştı. Ancak siyasi rekabetin merkezinde Vucic’in liderliğindeki iktidar bloku ile öğrencilerin desteklediği bağımsız liste yer aldı.

Başlıca siyasi bloklar şöyleydi:

Sırbistan Sosyalist Partisi, Vucic’in uzun yıllardır iktidardaki müttefikleri arasında bulunuyordu.

Avrupa Sırbistanı ittifakı ise Avrupa Birliği ile yakınlaşmayı, demokratik kurumların güçlendirilmesini ve Rusya’ya yaptırım uygulanmasını savunuyordu.

Bununla birlikte seçimde Vucic’e karşı çıkan bütün siyasi gruplar tek bir ittifakta birleşmedi. Bazı muhalefet partileri kendi aday listelerini oluştururken bazıları Öğrenci Listesi’ne destek verdi.

ÖĞRENCİ HAREKETİ KİMDİR, NASIL ORTAYA ÇIKTI?

Sırbistan’da seçimlerin kazananı olan öğrenci hareketi, geleneksel bir siyasi parti olarak ortaya çıkmadı.

Hareketin temelleri, 1 Kasım 2024’te Novi Sad kentindeki tren istasyonunda meydana gelen faciayla atıldı.

İstasyondaki beton sundurmanın çökmesi sonucu 16 kişinin yaşamını yitirmesi, ülkede büyük tepkiye neden oldu.

Facianın ardından kamu ihalelerinde usulsüzlük, yolsuzluk ve denetim eksikliği bulunduğu iddiaları gündeme geldi.

Üniversite öğrencileri, olayın sorumlularının belirlenmesi ve kamuoyuna hesap verilmesi talebiyle protestolara başladı.

Başlangıçta üniversitelerle sınırlı kalan gösteriler, zamanla ülke genelinde kitlesel bir harekete dönüştü.

Öğrencilere akademisyenler, öğretmenler, çiftçiler, emekliler ve farklı meslek gruplarından yurttaşlar destek verdi.

Protestoların temel talepleri arasında yolsuzlukla mücadele, kamu kaynaklarının şeffaf kullanılması, demokratik hakların korunması ve devlet kurumlarının siyasi etkilerden arındırılması yer aldı.

ÖĞRENCİ LİSTESİ SİYASİ PARTİ Mİ?

Öğrenci Listesi, geleneksel anlamda bir siyasi parti değil. Hareket, seçimlere bağımsız adaylardan oluşan bir yurttaş listesiyle katıldı.

Üniversitelerde düzenlenen öğrenci toplantılarında aday önerileri belirlendi ve bu isimler daha geniş katılımlı değerlendirmeler sonucunda listeye alındı.

Aday seçiminde daha önce üst düzey siyasi görevlerde bulunmamış kişilere öncelik verildi.

Bu nedenle listede üniversite öğretim üyeleri, doktorlar, sanatçılar, aktivistler, sporcular ve çeşitli meslek gruplarından isimler bulunuyor.

Hareketin en belirgin özelliği ise tek bir siyasi lider etrafında örgütlenmemesi.

Öğrenciler, kararların ortak biçimde alınmasını ve siyasi temsilin bireylerden çok toplumsal talepler üzerinden şekillenmesini savunuyor.

Öğrenci Listesi’nin ilk sırasında kardiyolog Ilija Srdanovic bulunuyor.

Ancak Srdanovic, kendisini hareketin siyasi lideri olarak tanımlamıyor.

Öğrenci hareketi, geleneksel siyasi partilerden farklı olarak ortak karar alma mekanizmalarına dayanan bir yönetim anlayışını benimsiyor.

Bu yaklaşım nedeniyle seçimi kazanan listenin hükümeti kimin başkanlığında kuracağı henüz netleşmiş değil.

Siyasi analistler, hareketin bağımsız uzmanlardan oluşan bir hükümet kurmaya yönelebileceğini değerlendiriyor.

ÖĞRENCİLER SEÇİMLERDE NE VAAT ETTİ?

Öğrenci hareketinin seçim programında yolsuzlukla mücadele ve demokratik kurumların yeniden yapılandırılması ön plana çıktı.

Hareketin 11 maddelik programında özellikle şu hedefler yer aldı:

• Kamu ihalelerinde şeffaflığın artırılması
• Yolsuzlukla mücadele için bağımsız denetim mekanizmalarının kurulması
• Hukukun üstünlüğünün güçlendirilmesi
• Devlet kurumlarının siyasi baskılardan arındırılması
• Yasa dışı yollarla elde edilen mal varlıklarına el konulması
• Eğitimde fırsat eşitliğinin geliştirilmesi
• Öğrencilere ücretsiz ders kitapları sağlanması
• İlaç fiyatlarının düşürülmesi

Hareket, kamu yönetimindeki mevcut yapının değiştirilmesini ve yurttaşların devlet kurumlarına duyduğu güvenin yeniden sağlanmasını hedefliyor.

Sırbistan’daki öğrenci hareketi, farklı siyasi görüşlerden muhalefet gruplarının desteğini aldı.

Demokrat Parti ve Kreni-Promeni hareketi, seçimlere kendi aday listeleriyle katılmak yerine Öğrenci Listesi’ni destekleme kararı verdi.

Sol, liberal, çevreci ve milliyetçi muhalefet gruplarının bir bölümü de öğrencilerin öncülüğündeki harekete destek sundu.

Bununla birlikte Avrupa Sırbistanı gibi bazı muhalefet ittifakları seçimlere ayrı listelerle katıldı.

Bu tablo, Öğrenci Listesi’nin tek bir ideolojik çizgiden ziyade Vucic yönetimine karşı değişim isteyen farklı toplumsal kesimleri bir araya getirdiğini gösteriyor.

ÖĞRENCİLERİN ZAFERİ DIŞ POLİTİKA’YI DEĞİŞTİRECEK Mİ?

Seçim sonuçlarının ardından en fazla merak edilen konulardan biri, Sırbistan’ın dış politikasının nasıl şekilleneceği oldu.

Vucic yönetimi, uzun yıllar boyunca Avrupa Birliği ile ilişkileri sürdürürken Rusya ve Çin ile yakın işbirliği yürüttü.

Sırbistan’ın en büyük ticaret ortağı Avrupa Birliği olurken Rusya ülkenin önemli doğalgaz tedarikçilerinden biri, Çin ise altyapı yatırımlarında önemli bir ortak konumunda bulunuyor.

Öğrenci hareketi ise dış politika konusunda henüz ayrıntılı ve ortak bir yaklaşım ortaya koymuş değil.

Hareketin önceliği, seçim kampanyasında daha çok yurtiçindeki yolsuzluk iddiaları, demokratik haklar ve kamu yönetiminin yeniden yapılandırılması oldu.

Bu nedenle yeni yönetimin Avrupa Birliği, Rusya ve Çin arasındaki ilişkileri nasıl sürdüreceği belirsizliğini koruyor.

Öğrenci Listesi’nin parlamentoda çoğunluğu elde etmesi, Vucic’in uzun yıllardır devam eden siyasi hâkimiyetinin sona ermesi açısından önemli bir gelişme olarak görülüyor.

Ancak seçim zaferi, öğrenci hareketinin önündeki bütün sorunların ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.

Yeni yönetimin başbakan adayını belirlemesi, hükümeti kurması ve seçim kampanyasında verdiği reform sözlerini hayata geçirmesi gerekecek.

Özellikle yolsuzlukla mücadele, yargı bağımsızlığı, kamu kurumlarının yeniden yapılandırılması ve dış politika, yeni hükümetin karşılaşacağı temel sınavlar arasında yer alıyor.