İngiltere’de köle ticareti ve sömürgecilik geçmişiyle hesaplaşma tartışmaları yeni bir boyut kazandı. Eski Başbakan Boris Johnson, ailesinin Osmanlı dönemine uzanan geçmişini gündeme getirerek tarihî haksızlıklar nedeniyle bugünün toplumlarından özür ve tazminat talep edilmesini eleştirdi.

TARTIŞMAYA NASIL DAHİL OLDU?

İngiltere Başbakanı Andy Burnham‘ın geçen ay The Guardian‘da yayımlanan makalesinde, ülkesinin köle ticareti ve sömürgecilik geçmişi nedeniyle özür dileyebileceğini belirtmesi siyasi tartışmalara neden oldu.

Özellikle muhalefetteki Muhafazakâr Parti‘nin tepki gösterdiği açıklamalara, eski Başbakan Boris Johnson da Daily Mail gazetesindeki köşe yazısıyla katıldı.

Johnson, İngiltere’nin sömürgecilik geçmişine ilişkin talepleri eleştirirken kendi ailesinin Osmanlı İmparatorluğu’na uzanan geçmişinden örnek verdi.

“KÖLE PAZARINDAN ALINDI”

Johnson, büyük babaannesinin henüz 13 yaşındayken İstanbul’daki Kapalıçarşı‘da bir köle pazarında satılan Çerkes bir kız çocuğu olduğunu belirtti.

Ailesinin geçmişini anlatan Johnson, şu ifadeleri kullandı:

Neyse ki küçük kız şanslıydı. Yardımsever bir Türk kadını onu beğeniyor ve satın alıyor. Eğitiyor ve 43 yaşındaki oğluyla evlendiriyor. Adı Hanife Feride… Biz Johnsonlar, köle soyundan geliyoruz. Şimdi biz de hali vakti yerinde bir aile olarak tazminat mı istemeliyiz? Neden günümüzün Türk vergi mükellefi, Osmanlı döneminde tamamen farklı bir yargı yetkisi ve yönetimi altında yapılmış eylemler için para ödesin ki?

JOHNSON’UN OSMANLI GEÇMİŞİ

İngiltere’nin eski Başbakanı Boris Johnson‘ın Türkiye bağlantısı, Osmanlı’nın son döneminde gazetecilik ve bakanlık yapan Ali Kemal‘e dayanıyor.

Ali Kemal’in torununun oğlu olan Johnson, bu aile bağı nedeniyle Türkiye’de zaman zaman ‘Türk Boris’ ve ‘Çankırılı Boris’ olarak anılıyor.

ALİ KEMAL KİMDİR?

Ali Kemal (1869–1922), Osmanlı İmparatorluğu‘nun son döneminde gazetecilik, yazarlık ve siyaset alanlarında faaliyet gösteren tartışmalı isimlerden biriydi. İstanbul’da doğan Ali Kemal, II. Meşrutiyet döneminde İkdam ve Peyam gibi gazetelerde yazılar kaleme aldı. Damat Ferit Paşa hükümetlerinde Maarif Nazırlığı ve Dahiliye Nazırlığı görevlerinde bulundu. İngiltere’nin eski Başbakanı Boris Johnson’ın baba tarafından büyük dedesidir.

Millî Mücadele‘ye ve Mustafa Kemal Paşa‘nın önderliğindeki Anadolu hareketine düşmanca karşı çıkan Ali Kemal, yazılarında Ankara hükümetini eleştirdi ve Osmanlı Devleti’nin geleceği açısından İngiltere ile yakın ilişkiler kurulmasını savundu. Kurtuluş Savaşı‘nın kazanılmasının ardından siyasi tutumu nedeniyle yoğun tepkilerin hedefi oldu. Özellikle Millî Mücadele karşıtı yayınları, Cumhuriyet tarihinin en çok tartışılan gazetecilerinden biri olarak anılmasına yol açtı.

NASIL ÖLDÜRÜLDÜ?

Ali Kemal, 5 Kasım 1922‘de İstanbul’da bulunduğu sırada Ankara hükümetine bağlı görevliler tarafından gözaltına alınarak İzmit’e götürüldü. Burada, Batı Cephesi Komutanı Sakallı Nureddin Paşa‘nın karargâhının bulunduğu bölgede, 6 Kasım 1922‘de toplanan kalabalığın saldırısına uğradı. Sopalar ve taşlarla linç edilerek öldürülen Ali Kemal‘in cesedi daha sonra sokakta sürüklendi. Cinayetin gerçekleşmesinde Nureddin Paşa‘nın sorumluluğu bulunduğuna ilişkin tarihsel değerlendirmeler olmakla birlikte, olayın emir ve organizasyon zinciri konusunda farklı anlatımlar bulunmaktadır.