Takvimler 2001 yılını gösterdiğinde Rachael Ray’in “30 Minute Meals (30 Dakikada Hazır)” programı, yarım saatte sofraya yemek koyma fikrini başlı başına bir mutfak vaadine dönüştürmüştü. O yıllarda 30 dakika hızlı sayılıyordu. Bugünse sosyal medyada çıta çok daha aşağıda: Beş dakikada makarna, on dakikada akşam yemeği, üç malzemeyle tatlı… Bir tarif videosu açılıyor. Sebzeler çoktan doğranmış, sos küçük bir kasede hazır, tava tam olması gereken sıcaklıkta. Malzemeler art arda giriyor, birkaç hızlı kesme, biraz müzik ve birkaç saniye sonra ortaya kusursuz bir tabak çıkıyor. Ekranın altında da tanıdık cümle: “10 dakikada hazır.”

Sosyal medyanın yemekle ilişkimizi değiştirdiği yer belki tam olarak burası. Bir zamanlar tarif öğrenmek için yemek kitabı karıştırmak, televizyondaki programı takip etmek veya mutfakta bilen birinin yanında durmak gerekiyordu. Bugün birkaç saniyede yüzlerce tarife ulaşabiliyoruz. Üstelik karşımızdaki kişi çoğu zaman profesyonel bir şef değil; bizim gibi evinde yemek yapan biri. Bu yakınlık aslında önemli. Çünkü yemek yapmayı ustalık gerektiren uzak bir alan olmaktan çıkarıp yaşamın erişilebilir bir parçası gibi gösteriyor.

ERİŞİLEBİLİR MUTFAK

Sosyal medyadaki yemek içeriklerinin evde yemek yapma davranışı üzerindeki etkisini inceleyen çalışmalar, tarif ne kadar yapılabilir ve kolay görünüyorsa izleyicinin “Ben de yapabilirim” duygusunun o kadar güçlenebildiğini ortaya koyuyor. Başka bir deyişle sosyal medya mutfağın eşiğini gerçekten alçalttı. Daha önce risotto yapmaya cesaret etmeyen biri bir video izleyip deneyebiliyor; ekmek yapmayı zor bulan biri birkaç reels sonra hamur yoğurmaya başlayabiliyor. Bu küçümsenecek bir değişim değil ama tam da burada başka bir soru ortaya çıkıyor: Yemek yapmak gerçekten kolaylaştı mı?

Eskiden kolaylık çoğunlukla az teknik gerektiren bir tarifi anlatırken bugün başka ölçütleri de var: az malzeme, az bulaşık, tek tava, kısa süre, hızlı sonuç. Günümüzde insanların işten çıktıktan sonra iki saat mutfakta geçirmek istememesi anlaşılır. Sosyal medya da tam olarak bu ihtiyaca yanıt veriyor. Ancak kolaylığın kişiden kişiye değiştiğini zaman zaman unutuyoruz. Her gün yemek yapan birinin beş dakikada doğradığı sebzeler, mutfağa yeni giren biri için 15 dakika sürebiliyor. Bir içerik üreticisinin onlarca kez yaptığı bir hareket, izleyicinin ilk denemesi olabiliyor. Yani videoda gördüğümüz hız yalnızca tarifin değil, çoğu zaman deneyimin sonucu.

NE PİŞİRDİĞİNİZ ÖNEMLİ

Sosyal medya yemek kültürünü genişletti; ev mutfaklarını görünür duruma getirdi, farklı kültürlerin tariflerini dolaşıma soktu ve pek çok insanın yemek yapmaya cesaret etmesini sağladı ama yemek yapmayı yalnızca “Ne kadar kısa sürede hazırlanıyor” sorusuyla değerlendirmeye başladığımızda mutfağın önemli bir bölümünü gözden kaçırma riskimiz de var. Çünkü iyi yemek yalnızca tarifi doğru sırayla ve hızla uygulamaktan ibaret değil. Malzemeyi tanımak, bir ürünü nasıl saklayacağını ve elinde kalanı nasıl değerlendireceğini öğrenmek de mutfak bilgisinin parçası. Bazen yemeği kolaylaştıran şey beş dakikalık bir tarif değil, bu bilgiler oluyor.

Belki sosyal medyanın bize sunduğu hızın yanına artık biraz da bu bilgiyi koymak gerekiyor. “Bugün neyi en hızlı pişirebilirim?” kadar, “Şu anda neyin mevsimi, elimdeki malzemeyi en iyi nasıl kullanırım, neyi ziyan etmeden değerlendirebilirim?” soruları da mutfağın gündelik kararları arasında olmalı. Kısa tarifler mutfağa girmek için harika bir başlangıç olabilir ama yemek yapmayı gerçekten öğrenmek, videodaki adımları takip etmekten biraz daha fazlasını istiyor. Afiyetle…

HIZ DEĞİL KALİTE

Şef ve gastronomi içerik üreticisi Enes Bayram:

Sahip olduğumuz hayat yaşam bizleri her şeyde olduğu gibi yemek hazırlama işinde de hızlı olmaya itiyor. Sosyal medya içerik üreticileri de bu talebe karşı uygun arzı oluşturmakta başarılı. Ancak göz ardı etmememiz gereken bir ayrıntı da var. Bu coğrafyada yaşayan insanlar olarak alıştığımız yemek düzen ve içeriği her zaman belli bir kalitenin üzerindedir. Sosyal medyanın hızlı yemek olarak sunduğu tariflerin geneli bu kalite seviyesini karşılayamıyor. Bence sosyal medyanın bir mucize gibi anlattığı jet hızında ama yavan tarifler yerine üzerine uğraşılmış ve zaman harcanmış yemekleri hayatımıza dahil ederek hem kendimize harcadığımız zamanı kaliteyle doldurabilir hem de yemek yemek işinden tekrar zevk almaya başlayabiliriz.

İlgili Konular: #Yemek Tarifi